Սույն հոդվածը Հայաստանի կրիպտոյի կանոնակարգման մեր ընդլայնված շարքի 2-ին մասն է։ Կապիտալի շեմերի, հարկային կառուցվածքի և CASP-լիցենզիա ստանալու քայլ-առ-քայլ գործընթացի մանրամասն ուղեցույցի համար կարդացեք 1-ին մաս՝ Կրիպտոարժույթների կարգավորման ամբողջական ուղեցույցը Հայաստանում։
Հայաստանում կրիպտոակտիվների լիցենզիայի ձեռքբերումը դարձել է կառուցվածքային, վերահսկվող գործընթաց՝ «Կրիպտոակտիվների մասին» օրենքի (ՀՕ-159-Ն) համաձայն, որն ընդունվել է որպես կարգավորման «գորշ գոտուց» դեպի թվային ակտիվների լիովին կարգավորվող իրավազորություն Հայաստանի անցման մաս: Թե՛ նոր մուտք գործողները, թե՛ գործող հարթակներն այժմ պետք է բավարարեն ՀՀ կենտրոնական բանկի (ՀՀ ԿԲ) կողմից սահմանված՝ լիցենզավորման, կապիտալի և շարունակական համապատասխանության խիստ պահանջներին:
Այս ուղեցույցը հիմնադիրներին, ներքին իրավաբաններին և համապատասխանության (քոմփլայենսի) մասնագետներին քայլ առ քայլ ներկայացնում է 2026 թվականին Հայաստանում ԿԱԾՄ (կրիպտոակտիվների ծառայություններ մատուցող) լիցենզիա ստանալու և պահպանելու բոլոր գործառնական պահանջները՝ ներառյալ կապիտալի հստակ շեմերը, ՓԼ/ԱՖ (փողերի լվացման և ահաբեկչության ֆինանսավորման դեմ պայքարի) ու KYC («Ճանաչիր քո հաճախորդին») պարտավորությունները, կորպորատիվ հարկային ռիսկերը և պարտադիր վերջնաժամկետները, որոնց պետք է հետևեք՝ գործունեության հարկադիր դադարեցումից խուսափելու համար:
Եթե Ձեզ անհրաժեշտ է լիցենզավորման մանրակրկիտ ուղեցույց, մեր հայաստանյան թիմը մեկ հանդիպման ընթացքում կհամապատասխանեցնի ձեր բիզնես մոդելը ԿԱԾՄ ճիշտ կատեգորիային և կապիտալի մակարդակին:
ԿԱԾՄ լիցենզավորման պահանջները և դիմելու գործընթացը
Լիցենզիաները տրամադրվում են բացառապես ՀՀ օրենսդրությամբ գրանցված իրավաբանական անձանց՝ որպես բաժնետիրական ընկերություն (ԲԸ) կամ սահմանափակ պատասխանատվությամբ ընկերություն (ՍՊԸ) (գրանցման գործընթացի համար տե՛ս Հայաստանում ընկերության հիմնադրման մեր ուղեցույցը):
Ընկերության գործունեության բացառիկ նպատակը պետք է լինի լիցենզավորված կրիպտոակտիվների ծառայությունների մատուցումը: Օտարերկրյա մատակարարները կարող են գործել լիցենզավորված մասնաճյուղի միջոցով՝ պայմանով, որ այն բավարարում է ՀՀ ԿԲ բոլոր տեղական պահանջներին:
Ո՞վ կարող է դիմել Հայաստանում կրիպտո լիցենզիա ստանալու համար
| Իրավասու սուբյեկտ | Պայմաններ |
| Հայկական ԲԸ | Բացառիկ նպատակ. լիցենզավորված կրիպտոակտիվների ծառայություններ |
| Հայկական ՍՊԸ | Բացառիկ նպատակ. լիցենզավորված կրիպտոակտիվների ծառայություններ |
| Օտարերկրյա մատակարար (մասնաճյուղի միջոցով) | Մասնաճյուղը պետք է ինքնուրույն բավարարի ՀՀ ԿԲ բոլոր պահանջներին |
| Առևտրային բանկեր | Պետք է հիմնեն առանձին իրավաբանական անձ և դիմեն առանձին ԿԱԾՄ լիցենզիայի համար |
Պահանջվող փաստաթղթերի ցանկ
Ամբողջական հայտը պետք է ներառի՝
Կորպորատիվ բացահայտում. Բոլոր բաժնետերերի և իրական շահառուների (ԻՇ) վերաբերյալ ամբողջական տվյալներ, ինչպես նաև ընկերության կանոնադրությունը:
Ղեկավարության համապատասխանելիություն. Բոլոր տնօրենների և ավագ ղեկավարների դատվածության բացակայության մասին տեղեկանքներ, մասնագիտական որակավորումներ և ինքնակենսագրականներ (CV):
Ներքին քաղաքականություններ. Ռիսկերի կառավարման փաստաթղթավորված համակարգեր, ՓԼ/ԱՖ և KYC քաղաքականություններ, ՏՏ անվտանգության արձանագրություններ և բիզնեսի անընդհատության ծրագրեր:
Կապիտալի առկայության ապացույց. ՀՀ ԿԲ կողմից հաստատված հաշվին պահվող պահանջվող նվազագույն կապիտալի ապացույց:
Ծառայությունների գծով նվազագույն կապիտալի պահանջները
ՀՀ ԿԲ-ն կիրառում է նվազագույն կապիտալի նկատմամբ ռիսկի վրա հիմնված մոտեցում։ Այս շեմերը ներկայացնում են սկզբնական և շարունակական կապիտալի նվազագույն չափերը. կրիպտոակտիվների ծառայություններ մատուցողները (ԿԱԾՄ) պետք է պահպանեն այս մակարդակներն իրենց գործունեության ողջ ընթացքում: (Ծանուցում. Կապիտալի պահանջներն օրենքով սահմանված են ՀՀ դրամով (AMD)։ ԱՄՆ դոլարով համարժեքները մոտավոր են։)
Ծառայությունների գծով նվազագույն կապիտալի պահանջները
ՀՀ ԿԲ-ն կիրառում է նվազագույն կապիտալի նկատմամբ ռիսկի վրա հիմնված մոտեցում։ Այս շեմերը ներկայացնում են սկզբնական և շարունակական կապիտալի նվազագույն չափերը. կրիպտոակտիվների ծառայություններ մատուցողները (ԿԱԾՄ) պետք է պահպանեն այս մակարդակներն իրենց գործունեության ողջ ընթացքում: (Ծանուցում. Կապիտալի պահանջներն օրենքով սահմանված են ՀՀ դրամով (AMD)։ ԱՄՆ դոլարով համարժեքները մոտավոր են։)
| Ծառայության տեսակը | Ռիսկի մակարդակը | Մոտավոր նվազագույն կապիտալը (ԱՄՆ դոլար) |
| Խորհրդատվական ծառայություններ | Ցածր | ~$30,000 |
| Հայտերի փոխանցում / Տեղաբաշխում | Ցածր | ~$30,000–$80,000 |
| Պահառություն և կառավարում | Միջին | ~$130,000–$200,000 |
| Հայտերի կատարում (հաճախորդների անունից) | Միջին | ~$130,000–$200,000 |
| Սեփական միջոցներով առևտուր (Proprietary Trading) | Բարձր | ~$400,000–$530,000 |
| Առևտրային հարթակի (բորսայի) շահագործում | Բարձր | ~$400,000–$530,000 |
ՓԼ/ԱՖ, KYC և շուկայի ամբողջականություն
Հայկական ԿԱԾՄ-ները ենթարկվում են փողերի լվացման դեմ պայքարի ներպետական օրենսդրության ամբողջական պահանջներին՝ համապատասխանելով FATF ստանդարտներին և MONEYVAL-ի գնահատականներին: Համապատասխանությունն ապահովելու նպատակով ՀՀ ԿԲ-ն խստիվ պահանջում է, որ ԿԱԾՄ-ները աշխատանքի ընդունեն առնվազն մեկ հավաստագրված համապատասխանության մասնագետ, որը բացառապես կզբաղվի ՓԼ/ԱՖ և KYC վերահսկողությամբ:
Հաճախորդի պատշաճ ուսումնասիրության (CDD) պահանջները
Նախքան ծառայություններ մատուցելը, ԿԱԾՄ-ները պետք է իրականացնեն բոլոր հաճախորդների պատշաճ ուսումնասիրություն։ Կարգավորման շրջանակը պահանջում է խիստ, ռիսկի վրա հիմնված եռաստիճան մոտեցում.
| Ուսումնասիրության (CDD) մակարդակը | Երբ է կիրառվում | Հիմնական պահանջները |
| Ստանդարտ ուսումնասիրություն (Standard CDD) | Բոլոր հաճախորդների համար (որպես կանոն) | Ինքնության հաստատում (լրիվ անուն, ծննդյան ամսաթիվ, հասցե, անձը հաստատող փաստաթուղթ), կորպորատիվ հաճախորդների դեպքում՝ իրական շահառուի բացահայտում, գործարար հարաբերության նպատակ։ |
| Խորացված ուսումնասիրություն (EDD) | Քաղաքական ազդեցություն ունեցող անձինք (ՔԱԱ), բարձր ռիսկային իրավազորություններ, բարդ կառուցվածքներ, անսովոր գործարքներ։ | Միջոցների և կարողության աղբյուրի ստուգում, ավագ ղեկավարության հաստատում, ընթացիկ խստացված մշտադիտարկում, վերանայման ավելի հաճախակի ցիկլեր։ |
| Պարզեցված ուսումնասիրություն (Simplified CDD) | Ցածր ռիսկային հաճախորդներ (ենթակա է ՀՀ ԿԲ հատուկ կարգավորող հաստատմանը): | Փաստաթղթային պահանջների նվազեցում այն դեպքերում, երբ դա հստակ թույլատրված է ՀՀ ԿԲ-ի կողմից։ |
Գործարքների մշտադիտարկում և Chainalysis. Մատակարարները պետք է ներդնեն իրական ժամանակում մշտադիտարկման համակարգեր: Հատկանշական է, որ Հայաստանի Պետական եկամուտների կոմիտեն 2024 թվականին ձեռք է բերել Chainalysis բլոկչեյն վերլուծական ծրագիրը. ԿԱԾՄ-ները պետք է գործեն այն կանխավարկածով, որ բլոկչեյնում ցանկացած գործողություն (on-chain activity) խիստ տեսանելի է կարգավորողներին։
Տվյալների պահպանում. KYC և գործարքների բոլոր տվյալները պետք է պահպանվեն առնվազն հինգ տարի։
Ստացեք փորձագիտական աջակցություն Հայաստանում կրիպտո լիցենզիան ստանալու գործընթացում:
Կրիպտո հարկային դաշտը Հայաստանում
Թվային ակտիվների հարկման հայաստանյան մոտեցումը շարունակում է մնալ որպես էական գրավչություն այս իրավազորության համար, թեև միջազգային հաշվետվողականության ստանդարտների կիրառումն անխուսափելի է:
Ֆիզիկական անձ ներդրողներ. Մանրածախ առևտրով զբաղվողները, ովքեր հանդես չեն գալիս որպես համակարգված, ձեռնարկատիրական բիզնես, ներկայումս օգտվում են կրիպտոակտիվների կապիտալի հավելաճի նկատմամբ կիրառվող 0% արդյունավետ դրույքաչափից։
Կորպորատիվ սուբյեկտներ. Որպես ստանդարտ ընկերություններ գործող լիցենզավորված ԿԱԾՄ-ները ենթակա են 18% շահութահարկի: Ավելի փոքր սուբյեկտները, որոնք համապատասխանում են ՏՏ ոլորտի հատուկ ռեժիմին, կարող են օգտվել 1% շրջանառության հարկից։
Կրիպտոմայնինգ. Մայնինգը խստորեն խրախուսվում է ՀՀ կառավարության կողմից։ Եկամուտը համարվում է հարկվող՝ կիրառելի դրույքաչափերով, ընդ որում արդյունահանված մետաղադրամների արժեքը ճանաչվում է ստացման ճշգրիտ պահին գործող շուկայական գնով։
Օտարերկրյա ներդրողներ. Հայաստանի տարածքային հարկային համակարգի համաձայն, տեղական հարթակներում առևտուր անող ոչ ռեզիդենտ օտարերկրյա ներդրողները սովորաբար Հայաստանում հարկային պարտավորություններ չեն կրում, քանի որ նրանց գործարքները չեն համարվում հայաստանյան աղբյուրներից ստացվող եկամուտ։
CARF-ի ներդրում. Ի՞նչ է փոխվում 2027 թվականին
Հայաստանը միացել է ՏՀԶԿ (OECD) «Կրիպտոակտիվների հաշվետվողականության շրջանակին» (CARF): Սկսած 2027 թվականից՝ ԿԱԾՄ-ներից կպահանջվի հավաքագրել և Պետական եկամուտների կոմիտեին (ՊԵԿ) հաշվետվություն ներկայացնել հաճախորդների հարկային ռեզիդենտության և գործարքների տվյալների վերաբերյալ:
| Ինչ է պահանջում CARF-ը ԿԱԾՄ-ներից | Գործնական գործառնական հետևանքները |
| Հաճախորդի հարկային ռեզիդենտության և ՀՎՀՀ հավաքագրում | Նախնական գրանցման (onboarding) փուլում պահանջվում է խստացված KYC փաստաթղթավորում։ |
| Կրիպտոյի և ֆիատ արժույթների փոխանակումների հաշվետվողականություն | Ֆիատ արժույթների մուտքագրման և ելքագրման (on/off-ramp) բոլոր գործարքները դառնում են ամբողջությամբ հաշվետու։ |
| Կրիպտոյի և կրիպտոյի փոխանակումների հաշվետվողականություն | Ակտիվների միջև առևտրային գործունեությունը դառնում է ամբողջությամբ հաշվետու։ |
| Արտաքին դրամապանակներ կատարված/ստացված փոխանցումների հաշվետվողականություն | Պահանջվում է դրամապանակների խիստ ստուգում (screening) և նախաձեռնողի հետագծելիություն։ |
| Տարեկան տվյալների փոխանցում հարկային մարմիններին | 2026 թվականի և հետագա հարկային տարիների տվյալները պետք է ներկայացվեն ՊԵԿ սկսած 2027 թվականից։ |
Վճռորոշ վերջնաժամկետներ և անցումը կանխիկից
Կարգավորման շրջանակն ուրվագծում է կիրառման խիստ վերջնաժամկետներ, որոնց շուկայի մասնակիցները պետք է հետևեն՝ գործունեության հարկադիր դադարեցումից կամ քրեական պատասխանատվությունից խուսափելու համար:
Ապրիլ 2026 (Առկա տոկեն թողարկողներ). Թողարկողները, ովքեր մինչև 2026 թվականի հունվարի 31-ը իրականացրել են տոկենների հրապարակային վաճառք, մինչև 2026 թվականի ապրիլի վերջ պետք է ներկայացնեն ՀՀ ԿԲ պահանջներին համապատասխանող առաջարկի փաստաթուղթ (whitepaper):
Հուլիս 2026 (Կանխիկի պատուհանը փակվում է). Ժամանակավոր թույլտվությունը հնարավորություն է տալիս իրականացնել կանխիկով կրիպտո գործարքներ (յուրաքանչյուր գործարքի համար մինչև ~300,000 ՀՀ դրամ, ամբողջական KYC ապահովմամբ): 2026 թվականի հուլիսից հետո «Անկանխիկ գործառնությունների մասին» օրենքը պահանջում է, որ կրիպտոակտիվների հետ կապված ողջ գործունեությունն իրականացվի բացառապես էլեկտրոնային եղանակով։
Հունվարի 31, 2027 (Լիցենզավորման վերջնաժամկետ). Ցանկացած սուբյեկտ, որը մինչև 2025 թվականի հուլիսի 4-ը մատուցել է կրիպտոակտիվների հետ կապված ծառայություններ, մինչև այս ամսաթիվը պետք է ունենա ՀՀ ԿԲ պաշտոնական լիցենզիա։
Հաճախ տրվող հարցեր
Որքա՞ն է տևում լիցենզիայի հայտի քննման գործընթացը:
Թեև ՀՀ ԿԲ-ն չի հրապարակում քննման երաշխավորված ժամկետներ, ամբողջական փաստաթղթերով և կապիտալի առկայության ապացույցով պատշաճ կերպով պատրաստված հայտերը սովորաբար մշակվում են 3-ից 6 ամսվա ընթացքում:
Արդյո՞ք հայկական ԿԱԾՄ լիցենզիան տալիս է ԵՄ անձնագրավորման (passporting) իրավունք:
Ոչ։ Հայկական լիցենզիան թույլատրում է գործունեություն ծավալել իրավազորության ներսում, սակայն չի տրամադրում ԵՄ շուկայում անձնագրավորման իրավունք MiCA-ի (կրիպտոակտիվների շուկաների կանոնակարգի) ներքո: Այն ծառայում է որպես կարգավորվող բազա՝ հիմնականում գլոբալ, Մերձավոր Արևելքի և Հյուսիսային Աֆրիկայի (MENA) կամ ԱՊՀ երկրների ուղղությամբ գործունեության համար։
Կարո՞ղ է արդյոք առևտրային բանկը մատուցել կրիպտո ծառայություններ:
Գործող կարգավորումների շրջանակում կրիպտոակտիվների ծառայություններ տրամադրել ցանկացող ավանդական առևտրային բանկերը պետք է հիմնեն առանձին իրավաբանական անձ և դիմեն առանձին ԿԱԾՄ լիցենզիա ստանալու համար:
