Փաստաթղթերի կեղծումը Հայաստանում. Իրավական ուղեցույց

Օտար երկրում փաստաթղթեր կեղծելու մեջ մեղադրվելը սարսափելի փորձ է, հատկապես, երբ քրեական գործն ի հայտ է գալիս անսպասելիորեն՝ սովորական ներգաղթի դիմում ներկայացնելուց շաբաթներ կամ ամիսներ անց։ Հայաստանում կեղծված փաստաթղթերի հետ կապված մեղադրանքները գնալով ավելի տարածված են դառնում օտարերկրյա քաղաքացիների, մասնավորապես՝ ՌԴ այն քաղաքացիների շրջանում, ովքեր ՀՀ քաղաքացիություն ստանալու համար դիմել են առցանց «խորհրդատվական» գործակալությունների միջոցով։

Այս ուղեցույցը մանրամասնում է, թե ինչ է նշանակում փաստաթղթերի կեղծում ՀՀ օրենսդրության համաձայն, ինչ պատիժներ կարող են սպառնալ ձեզ, և պաշտպանության ինչպիսի ռազմավարություններ են հանգեցրել արդարացման իրական գործերում։

Եթե ձեզ կամ ձեր ընտանիքի անդամին ծանուցել են Հայաստանի Հանրապետությունում կեղծված փաստաթղթերի օգտագործման հետ կապված քրեական գործի մասին, իրավական դաշտի ըմբռնումը առաջին քայլն է ձեր իրավունքների պաշտպանության և մաքուր կենսագրություն պահպանելու ճանապարհին։

Ի՞նչ է փաստաթղթերի կեղծումը

ՀՀ օրենսդրությամբ փաստաթղթերի կեղծման սահմանումը շատ ավելի լայն է, քան մարդկանց մեծամասնությունը ենթադրում է։ Այն չի սահմանափակվում միայն անձնագիրն ամբողջությամբ կեղծելով։

Փաստաթուղթ կեղծել նշանակում է փոփոխել, շինծու պատրաստել կամ օգտագործել այնպիսի փաստաթուղթ, որը պարունակում է կեղծ տեղեկատվություն՝ նպատակ ունենալով մոլորեցնել իրավասու մարմնին, ապահովել որևէ իրավունք, խուսափել պարտականությունից կամ ստանալ օգուտ, որին այլապես իրավունք չէիք ունենա։ Հայաստանի Հանրապետության քրեական օրենսգրքի 457-րդ հոդվածով տրված փաստաթղթերի կեղծման սահմանումը ներառում է՝

• Ամբողջությամբ նոր կեղծ փաստաթղթի պատրաստում

• Իսկական փաստաթղթի փոփոխում՝ դրանով հաստատվող փաստերը խեղաթյուրելու նպատակով

• Կեղծված փաստաթղթի գիտակցված օգտագործում, նույնիսկ եթե անձամբ չեք կեղծել այն

• Կեղծ դրոշմակնիքների, կնիքների կամ ձևաթղթերի պատրաստում կամ վաճառք

• Կեղծված փաստաթղթերի իրացում մեկ այլ անձի

Ամենակարևոր արտահայտությունը օգտագործելու կամ իրացնելու նպատակով բառերն են: ՀՀ քրեական իրավունքում փաստաթղթի կեղծման էությունը պահանջում է դիտավորություն՝ անձը պետք է գիտակցաբար օգտագործի կեղծ փաստաթուղթը իրավաբանորեն նշանակալի նպատակով։ Դիտավորության այս պահանջը հաճախ հաջող պաշտպանություն կառուցելու ամենակարևոր տարրն է։

Տարածված սցենարներ՝ ինչպե՞ս են օտարերկրացիները մեղադրվում Հայաստանում փաստաթղթեր կեղծելու մեջ

Մեր քրեական պաշտպանության պրակտիկայում երեք հիմնական օրինաչափություն է ընկած Հայաստանում օտարերկրացիներին փաստաթղթեր կեղծելու մեջ մեղադրելու դեպքերի ճնշող մեծամասնության հիմքում։

1. ՀՀ քաղաքացիություն ստանալու դիմումներ առցանց գործակալությունների միջոցով

Եթե դուք դիմել եք ՀՀ քաղաքացիություն ստանալու համար համացանցում գտնված ինչ-որ «խորհրդատվական ընկերության» միջոցով և այժմ Հայաստանում ձեր դեմ քրեական գործ է հարուցվել, ահա թե ամենայն հավանականությամբ ինչ է տեղի ունեցել։ Այս «խորհրդատվական ընկերությունները» մոլորեցնում են իրենց հաճախորդներին՝ ներկայացնելով ՀՀ քաղաքացիություն ստանալու լիովին անվտանգ և հեշտ ճանապարհ, հատկապես ՌԴ քաղաքացիների համար։

Իրականում նրանք ձեր դիմումի փաթեթում ներառում են կեղծված փաստաթղթեր (հիմնականում ծնողների ծննդյան վկայականները)՝ ձեր հայկական ծագումն ապացուցելու համար: ՀՀ հյուպատոսությունը գործընթացի ընթացքում պարտադիր ստուգում է ներկայացված փաստաթղթերը: Նմանատիպ խարդախությունը հեշտությամբ բացահայտվում է հյուպատոսության կողմից փաստաթղթերը ստանալուց հետո իրականացվող ստուգման փուլում: Անհամապատասխանություն հայտնաբերելուն պես բոլոր նյութերն ուղարկվում են ՀՀ քննչական կոմիտե՝ քրեական գործ հարուցելու համար։

Այդ ժամանակ խորհրդատվական ընկերությունն արդեն անհետացած է լինում, իսկ դիմումատուն, որը գուցե նույնիսկ հայերեն չի խոսում, մենակ է մնում մեղադրանքի դեմ։

2. Սահմանի հատում կեղծված փաստաթղթով

Երկրորդ կատեգորիան վերաբերում է սահմանահատման իրավախախտումներին: Թեև ակնհայտ օրինակը անձնագրային վերահսկողության ժամանակ կեղծ անձնագիր ներկայացնելն է, իրական դեպքերը հաճախ ավելի բարդ են։ Մենք պաշտպանել ենք հաճախորդների, ովքեր մեղադրվել են հետևյալ արարքների համար՝

• Օտարերկրյա կացության քարտերի օգտագործում Հայաստան մուտք գործելու կամ դեպի Եվրոպա տարանցիկ անցնելու համար

• Բնօրինակի փոխարեն փաստաթղթի պատճենի ներկայացում

• Այնպիսի փաստաթղթի ներկայացում, որն իրականում չէր պահանջվում սահմանը հատելու համար

Այս դեպքերի մեծ մասում որպես լրացուցիչ մեղադրանք առաջադրվում է նաև պետական սահմանի ապօրինի հատման փորձ՝ Քրեական օրենսգրքի 469-րդ հոդվածով, ինչը զգալիորեն բարդացնում է իրավիճակը:

3. «Սխալ անուն» նոր անձնագրում

Այս սցենարը սովորաբար վերաբերում է ՀՀ նախկին քաղաքացիներին, ովքեր վաղուց արտագաղթել են, հպատակագրվել են այլ երկրում այլ անվամբ, իսկ ավելի ուշ վերադարձել են Հայաստան՝ օգտագործելով իրենց նոր օտարերկրյա անձնագիրը: Երբ անձնագրային հսկողության ժամանակ նրանց կենսաչափական տվյալները համընկնում են հին անվան տակ գրանցված տվյալներին, համակարգը փաստաթուղթը որակում է որպես կասկածելի, և ուղևորը բերման է ենթարկվում կեղծված փաստաթուղթ օգտագործելու կասկածանքով:

Իրականում փաստաթուղթը բնօրինակ է և օրինական կարգով տրվել է օտարերկրյա իրավասու մարմնի կողմից: Ինչպես կբացատրենք ստորև, այս սցենարը հանգեցրել է արդարացման դատավճիռների:

Ստացեք իրավաբանական խորհրդատվություն:

Խոսեք քրեական գործերով մեր փաստաբանի հետ

Փաստաթղթերի կեղծման համար նախատեսված պատիժը ՀՀ օրենսդրությամբ

Հայաստանում փաստաթղթերի կեղծման համար նախատեսված պատիժը կախված է նրանից, թե կոնկրետ որ մեղադրանքն է առաջադրվել, և արդյոք ավելացվել են լրացուցիչ իրավախախտումներ, ինչպիսին է պետական սահմանի ապօրինի հատումը։

Հոդված 457 — Փաստաթղթերի կեղծումը և կեղծ փաստաթուղթ օգտագործելը 457-րդ հոդվածի համաձայն՝ կեղծված փաստաթղթի կեղծումը, իրացումը կամ օգտագործումը պատժվում է հետևյալներից մեկով՝

• Տուգանք՝ նվազագույն աշխատավարձի մինչև քսանապատիկի չափով

• Հանրային աշխատանքներ՝ 80-ից 150 ժամ տևողությամբ

• Կարճաժամկետ ազատազրկում՝ առավելագույնը երկու ամիս ժամկետով

• Ազատազրկում՝ առավելագույնը երկու տարի ժամկետով

Հոդված 469 — Պետական սահմանի ապօրինի հատումը Երբ մեղադրանքները ներառում են պետական սահմանը առանց համապատասխան փաստաթղթերի հատելը, 469-րդ հոդվածն ավելացնում է՝

• Տուգանք՝ նվազագույն աշխատավարձի 10-ից 30-ապատիկի չափով

• Հանրային աշխատանքներ՝ 100-ից 200 ժամ տևողությամբ

• Կարճաժամկետ ազատազրկում՝ առավելագույնը երկու ամիս ժամկետով

• Ազատազրկում՝ առավելագույնը երեք տարի ժամկետով

Կարևոր բացառություն. Ապաստան հայցողներ ՀՀ քրեական իրավունքը պարունակում է կարևորագույն մարդասիրական բացառություն։ Անձը չի կարող քրեական պատասխանատվության ենթարկվել փաստաթուղթ կեղծելու, կեղծ փաստաթուղթ օգտագործելու կամ սահմանն ապօրինի հատելու համար, եթե առկա են հետևյալ բոլոր պայմանները.

• Արարքը կատարվել է ապաստան հայցելու նպատակով

• Անձն անմիջապես ժամանել է մի տարածքից, որտեղ նրա կյանքին կամ ազատությանը վտանգ է սպառնացել

• Անձն անհապաղ դիմել է իրավասու մարմնին և ներկայացրել ապօրինի մուտք գործելու հիմնավոր պատճառ

Այս բացառությունն արտացոլում է միջազգային փախստականների իրավունքով ստանձնած Հայաստանի պարտավորությունները և կարող է վճռորոշ լինել զինված հակամարտություններից կամ քաղաքական հետապնդումներից փախչող քաղաքացիների գործերով։

Ինչպե՞ս են իրավապահ մարմինները ապացուցում փաստաթղթի կեղծ լինելը

Կեղծված փաստաթղթի հետ կապված ցանկացած գործում մեղադրող կողմը պետք է ապացուցի, որ փաստաթուղթն իրականում կեղծ է։ Քննիչներն օգտագործում են երկու հիմնական մեթոդ։

• Դատափորձագիտական հետազոտություն. Երբ առկա է համեմատության ենթակա իսկական նմուշ, քննիչները փաստաթուղթն ուղարկում են դատական փորձագետին՝ թղթի, թանաքի, ջրանիշերի, ստորագրությունների և տպագրական տեխնիկայի տեխնիկական վերլուծության համար։
• Պաշտոնական հարցում թողարկող մարմնին. Արտերկրում տրված փաստաթղթերի դեպքում միայն փորձաքննությունը հազվադեպ է բավարար լինում, քանի որ փորձագետները չունեն օտարերկրյա ձևաչափերի համար հուսալի չափորոշիչ: Այս դեպքերում մարմինները պետք է ստուգեն իսկությունը՝ պաշտոնական հարցում ուղարկելով փաստաթուղթը տրամադրած մարմնին։

Հայաստանի իրավապահ մարմինները կարող են այս հարցումներն ուղարկել Ինտերպոլի խողովակներով, ինչը նշանակում է, որ նրանք հաճախ կարողանում են հաստատում ստանալ անգամ այն երկրներից, որոնց հետ Հայաստանը փոխադարձ իրավական օգնության երկկողմ պայմանագիր չունի։

Պաշտպանական ռազմավարություններ փաստաթղթերի կեղծման մեղադրանքների դեպքում

Վերը նկարագրված յուրաքանչյուր սցենար ունի պաշտպանության իր արդյունավետ մեխանիզմները: Ճիշտ կառուցված պաշտպանությունը հաճախ մեղադրանքները վերածում է արդարացման կամ պատժի էական մեղմացման:

Պաշտպանություն 1. Դիտավորության բացակայությունը քաղաքացիության դիմումներում

Երբ կեղծված փաստաթղթերը ներկայացվել են քաղաքացիության դիմումի հետ միասին երրորդ անձի կողմից, դիմումատուի հայերենի իմացության բացակայությունը դառնում է հզոր գործիք դիտավորությունը վիճարկելու համար։ Քանի որ դիմումը պատրաստվել է մեկ այլ անձի կողմից և գրվել է հայերենով, լեզվին չտիրապետող անձը չէր կարող վերանայել դրա բովանդակությունը կամ հասկանալ, թե ինչ է ներկայացվում իր անունից: Առանց ապացուցված իմացության և դիտավորության՝ հանցակազմի տարրերը բացակայում են:

Պաշտպանություն 2. Փաստաթուղթը չի պահանջվել, կամ եղել է միայն պատճեն

Սահմանահատման գործերում հաճախ անտեսվում են երկու տեխնիկական պաշտպանական հանգամանքներ: Առաջին՝ եթե խնդրո առարկա հանդիսացող կեղծված փաստաթուղթը օրենքով չէր պահանջվում սահմանը հատելու համար, ապա պետական սահմանի ապօրինի հատման մեղադրանքը չի կարող պահպանվել: Փաստաթուղթը, որն իրավաբանական ուժ չունի, չի կարող հիմք հանդիսանալ այն հանցագործության համար, որի կատարմանը իբր թե նպաստել է:

Երկրորդ՝ եթե անձը ներկայացրել է միայն պատճեն, այլ ոչ թե բնօրինակը, «կեղծված փաստաթուղթ օգտագործելու» տարրերը կարող են չբավարարվել ՀՀ նախադեպային իրավունքի համաձայն։ Պատճենները չունեն նույն իրավական կարգավիճակը, ինչ բնօրինակները, և այս տարբերակումը հանգեցրել է բարենպաստ արդյունքների։

Պաշտպանություն 3. Օրինական կարգով տրված օտարերկրյա անձնագիր՝ նոր անվամբ

Արտերկրում անվանափոխության պատճառով ուշադրության կենտրոնում հայտնված ուղևորների համար պաշտպանությունը հատկապես ուժեղ է։ Օտարերկրյա պետության կողմից անձի օրինական կերպով փոխված անվամբ տրված անձնագիրը, ըստ սահմանման, կեղծված չէ. այն տրվել է իրավասու մարմնի կողմից։ Տրամադրող երկրին ուղղված պաշտոնական հարցումը կհաստատի իսկությունը։

Ավելին, յուրաքանչյուր անձ իրավունք ունի փոխել իր անունը իր քաղաքացիության երկրի օրենքներով, և Հայաստանը որևէ լիազորություն չունի միջամտելու այդ իրավական հարաբերություններին։ Նմանատիպ գործերով արդեն իսկ գրանցվել են արդարացման դատավճիռներ, և մենք ակնկալում ենք, որ պաշտպանության այս ուղղությունը կշարունակի վերափոխել իրավական պրակտիկան։

Ընդունե՞լ մեղքը, թե՞ պայքարել մեղադրանքի դեմ

Սա ամենակարևոր ռազմավարական որոշումն է, որը պետք է կայացնի մեղադրյալը, և գոյություն չունի համապարփակ պատասխան: Ճիշտ ընտրությունը կախված է կոնկրետ մեղադրանքներից, ձեր գտնվելու վայրից և ռիսկի ու ծախսերի նկատմամբ ձեր հանդուրժողականությունից:

Տարբերակ Ա. Ընդունել մեղքը հեռակա վարույթի միջոցով

Եթե դուք գտնվում եք Հայաստանից դուրս և բախվում եք միայն փաստաթղթերի կեղծման մեղադրանքի (առանց սահմանահատման հանցակազմի), ամենաարագ լուծումը հաճախ հեռակա վարույթի միջոցով մեղքն ընդունելն ու համաձայնությամբ տուգանք վճարելն է: Տուգանքը հաշվարկվում է միջին ամսական եկամտի հնգապատիկի չափով. օտարերկրացիների համար, որոնց եկամուտը հնարավոր չէ հաստատել, դատարանը որպես հիմք ընդունում է ՀՀ նվազագույն աշխատավարձը։ Հրապարակման պահին նվազագույն աշխատավարձը 75,000 ՀՀ դրամ է, ինչի արդյունքում տուգանքը բավականին համեստ է ստացվում:

Հիմնական առավելությունները.

• Վարույթի ընթացքում ձեր ֆիզիկական ներկայությունը պարտադիր չէ, եթե ունեք փաստաբան

• Տուգանքը վճարելուց հետո ձեր քրեական պատմությունը մաքրվում է

• Գործի լուծումը սովորաբար շատ ավելի արագ է, քան վիճարկվող վարույթների դեպքում

Այնուամենայնիվ, վարույթի ավարտից հետո դուք պետք է այցելեք Հայաստան՝ տուգանքը վճարելու և պրոբացիայի ծառայությունում հաշվառվելու համար։

Տարբերակ Բ. Վիճարկել մեղադրանքը հեռակա կարգով

Դուք կարող եք նաև հեռակա կարգով վիճարկել մեղադրանքը, եթե մնում եք արտերկրում: Պարտադիր պայմաններն են՝ դուք պետք է ներկայացված լինեք որակավորված փաստաբանի կողմից և պատշաճ կերպով ծանուցված լինեք մեղադրանքների մասին օրինական ճանապարհով: Այս ուղին պահպանում է արդարացման հասնելու ձեր իրավունքը, բայց ավելի երկար է տևում և պարունակում է դատավարական ռիսկեր:

Տարբերակ Գ. Մեղադրանքներ, որոնք ներառում են պետական սահմանի ապօրինի հատում

Երբ կեղծված փաստաթղթերի մեղադրանքը զուգորդվում է սահմանի ապօրինի հատման հետ, գործը դառնում է միջին ծանրության հանցագործություն: Դրան հետևում են կարևոր հետևանքներ.

• Մեղքի ընդունմամբ և համաձայնությամբ տուգանք վճարելն այլևս հասանելի չէ

• Օտարերկրյա քաղաքացիները բախվում են նախնական կալանքի ավելի բարձր հավանականության

• Այնուամենայնիվ, անազատության մեջ անցկացրած ժամանակը հաշվարկվում է վերջնական պատժաչափում

Գործնականում, սահմանի ապօրինի հատման մեղադրանքը հաճախ սխալ է ներկայացվում, ուստի առկա են օրինական հիմքեր՝ վիճարկելու արարքի որակումը, պահանջելու ավելի մեղմ պատիժ կամ հասնելու լիարժեք արդարացման:

Ստացեք իրավաբանական խորհրդատվություն նախքան որևէ որոշում կայացնելը

Եթե դուք կանգնած եք Հայաստանի Հանրապետությունում կեղծված փաստաթղթերի հետ կապված մեղադրանքների առաջ, լինի դա քաղաքացիություն ստանալու անհաջող դիմումի, սահմանահատման միջադեպի, թե նոր անվամբ տրված անձնագրի պատճառով, մի տվեք ցուցմունք և մի ստանձնեք դատավարական պարտավորություններ՝ առանց խորհրդակցելու քրեական գործերով փորձառու պաշտպանի հետ։ Ծանուցումից հետո առաջին 48 ժամը հաճախ ձևավորում է ամբողջ գործի ընթացքը:

MB Legal-ը վարել է Հայաստանում օտարերկրյա քաղաքացիների կողմից կեղծված փաստաթղթերի օգտագործման հետ կապված բազմաթիվ գործեր, ներառյալ այնպիսիները, որոնք լուծվել են հեռակա վարույթների միջոցով, ինչպես նաև գործեր, որոնք ավարտվել են արդարացմամբ:

Կապ հաստատեք MB Legal-ի հետ այսօր՝ գաղտնի խորհրդատվություն ստանալու համար:

Ամրագրել խորհրդատվություն!

Հաճախ տրվող հարցեր փաստաթղթերի կեղծման վերաբերյալ

Արդյո՞ք կեղծված փաստաթղթի օգտագործումը հանցագործություն է, նույնիսկ եթե ես այն չեմ պատրաստել:

Այո։ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 457-րդ հոդվածի համաձայն՝ կեղծված փաստաթղթի գիտակցված օգտագործումը քրեորեն պատժելի արարք է՝ անկախ նրանից, թե ով է այն պատրաստել։ Այնուամենայնիվ, մեղադրող կողմը պետք է ապացուցի, որ դուք գիտեիք փաստաթղթի կեղծ լինելու մասին. այդ իմացության բացակայությունը լիարժեք պաշտպանության հիմք է:

Կարո՞ղ եմ արդյոք դատապարտվել Հայաստանում, եթե չեմ գտնվում երկրում:

Այո։ Հայաստանում քրեական վարույթը կարող է առաջ շարժվել հեռակա կարգով, պայմանով, որ դուք ներկայացված եք փաստաբանի կողմից և պատշաճ կերպով ծանուցվել եք: Շատ օտարերկրացիներ լուծում են իրենց գործերը՝ առանց երբևէ Հայաստան վերադառնալու, մինչև վերջնական վարչական քայլերի փուլը:

Որքա՞ն է Հայաստանում փաստաթղթերի կեղծման վաղեմության ժամկետը:

457-րդ հոդվածով նախատեսված իրավախախտումների համար գործում է վաղեմության ստանդարտ ժամկետ, սակայն պետք է իմանաք, որ մեղադրանք առաջադրելու պահից վաղեմության ժամկետի ընթացքը կասեցվում է։ Նախքան ենթադրելը, որ ժամկետն անցել է, խորհրդակցեք որակավորված փաստաբանի հետ ձեր կոնկրետ գործի վերաբերյալ: