Սույն հոդվածը Հայաստանի կրիպտոյի կանոնակարգման մեր ընդլայնված շարքի 1-ին մասն է։ Կապիտալի շեմերի, հարկային կառուցվածքի եւ CASP-լիցենզիա ստանալու քայլ-առ-քայլ գործընթացի մանրամասն ուղեցույցի համար կարդացեք 2-րդ մաս՝ Ինչպես ստանալ կրիպտոյի լիցենզիա Հայաստանում։
Հայաստանում կրիպտոարժույթների ոլորտը արագ փոխվում է։ Իրավական հստակության նոր դարաշրջան է ձևավորվել, իսկ Հայաստանի կրիպտոկարգավորման ճիշտ ըմբռնումը դարձել է շուկայի բոլոր մասնակիցների համար կենսական անհրաժեշտություն։ Երկիրն ընդունել է թվային ակտիվների համապարփակ կարգավորիչ դաշտ, որն ապահովում է ոլորտի կառուցվածքային վերահսկողությունը։
Հայաստանն այլևս կրիպտոարժույթների համար «գորշ գոտի» չէ: «Կրիպտոակտիվների մասին» ՀՀ օրենքը (ՀՕ-159-Ն) սահմանում է ՀՀ Կենտրոնական բանկի (ԿԲ) կողմից պարտադիր լիցենզավորում, փողերի լվացման և ահաբեկչության ֆինանսավորման դեմ պայքարի (ՓԼ/ԱՖԴՊ — AML/KYC) ամբողջական պարտավորություններ և շուկայի չարաշահումների դեմ խիստ արգելքներ:
Մոխրագույն գոտուց՝ կարգավորված կրիպտոշուկա. Հայաստանի ճանապարհը
2010-ականների մեծ մասի և 2020-ականների սկզբի ընթացքում կրիպտոարժույթային գործունեությունը Հայաստանում գոյություն ուներ իրավական վակուումի պայմաններում։ Գործարքները արգելված չէին, սակայն ամբողջովին կարգավորված չէին, ինչը ստեղծում էր «մոխրագույն գոտի», ուր ձգտում էին ինչպես բարեխիղճ ձեռնարկատերերը, այնպես էլ չարամտորեն հանդես եկողները։
Կտրուկ փոփոխություն տեղի ունեցավ 2025 թ. Փետրվարին հայկական կառավարությունն ավարտեց օրենքի նախագիծը, ապրիլին ներկայացրեց Ազգային ժողով, իսկ 2025 թ. մայիսի 29-ին Ազգային ժողովն ընդունեց «Կրիպտոակտիվների մասին» ՀՕ-159-Ն օրենքը։ Հանրապետության նախագահն ստորագրեց օրենքը մարտի 3-ին, եւ այն ուժի մեջ մտավ հուլիսի 4-ից՝ Հայաստանը դարձնելով Հարավային Կովկասի առաջին երկիրը, ուր գործում է ինքնուրույն, համապարփակ կրիպտոակտիվների կարգավորիչ դաշտ։
Ամրապնդեք Ձեր դիրքերը Հայաստանի կարգավորվող կրիպտոշուկայում
Նոր իրավական շրջանակի ըմբռնումը
Նոր կանոնները ձևավորում են թափանցիկ ու անվտանգ միջավայր։ Հիմնական օրենսդրությամբ թվային ակտիվները ստացան պաշտոնական իրավական սահմանում, ինչը հստակ տարանջատում է թվային նշաններն ավանդական դրամական ակտիվներից։
Օրենքի կիրարկման համար ԿԲ-ն 2026 թ. հունվարի 21-ին հրապարակեց ենթաօրենսդրական ակտերի առաջին փաթեթը, որոնք ամբողջությամբ ուժի մեջ մտան հունվարի 31-ին։ Մանրամասն կանոնակարգերն ընդգրկում են.
- Կանոնակարգ 7/01 — CASP-ների լիցենզավորման ընթացակարգն ու պայմանները
- Կանոնակարգ 7/02 — Նվազագույն կապիտալի պահանջները
- Կանոնակարգ 7/04 — Կրիպտոակտիվների առաջարկի փաստաթղթերի (whitepaper) ձեւն ու բովանդակությունը
- Կանոնակարգ 7/05 — Կրիպտոծառայություններ մատուցող անձանց գրանցման ընթացակարգը
Հայաստանի Կենտրոնական բանկն ինքնուրույն կարգավորիչ մարմին է։ Կարգավորիչ մարմիններն ի գործ են դնում «նույն գործունեություն, նույն ռիսկ» քաղաքականությունը, ուստի կրիպտոծառայությունները ենթարկվում են ֆինանսական ոլորտին համադրելի վերահսկողության կանոնների։
Կրիպտոկարգավորման շրջանակն ու շուկայի ամբողջականությունը
Օրենքը կարգավորվող թվային ակտիվները սահմանում է որպես արժեքի թվային արտահայտություն։ Այս լայն սահմանումն իր մեջ ներառում է վճարային տոկենները (օրինակ՝ Bitcoin, Litecoin, Bitcoin Cash), սթեյբլքոյնները (stablecoins) և օգտակար տոկենները (utility tokens):
Կարևոր է նշել, որ «Կրիպտոակտիվների մասին» օրենքը պարունակում է շուկայի չարաշահումների դեմ ուղղված հստակ ու բազմակողմ դրույթներ, կրիպտոկարգավորումը հավասարեցնելով ավանդական արժեթղթերի շուկայի կանոնների հետ: Օրենքը հստակ արգելում է.
Ինսայդերական առևտուր (Insider Trading). Առևտուր, որը հիմնված է էական, ոչ հրապարակային տեղեկատվության վրա:
Շուկայի մանիպուլյացիա. Գների արհեստական կառավարում արհեստական առևտրի (wash trading), սպուֆինգի (spoofing) կամ շերտավորման (layering) միջոցով:
Առաջանցիկ առևտուր (Front-Running). Անձնական շահ ստանալու նպատակով հաճախորդների հայտերից առաջ ընկնելով գործարքների իրականացում:
Կեղծ տեղեկատվության տարածում. Շուկայական գների վրա ազդելու նպատակով ապակողմնորոշող տվյալների տարածում:
Կարգավորումից բացառված ոլորտները
Որոշ ակտիվներ գտնվում են բոլորովին այլ իրավական դաշտում: Որպես բանկային ավանդ գործող տոկենները ենթարկվում են բանկային ավանդական օրենսդրությանը: Թվային արժեթղթային տոկենները (Security tokens) պետք է համապատասխանեն արժեթղթերի ստանդարտ օրենսդրությանը։ Կենտրոնական բանկի թվային արժույթները (CBDC) և իսկապես եզակի, ոչ փոխարինելի տոկենները (NFT) մնում են Օրենքի գործողության ոլորտից դուրս:
Ովքե՞ր են ազատվում լիցենզավորումից
Հետևյալ սուբյեկտները պարտավոր չեն ստանալ ԿԱԾՄ (CASP) լիցենզիա.
Հայաստանի Հանրապետությունը, Կենտրոնական բանկը և ՀՀ համայնքները։
ԱՄՀ-ն (IMF), ԵԿԲ-ն (ECB), Եվրոպական ներդրումային բանկը և այլ միջազգային կազմակերպություններ։
Ծառայություններ, որոնք մատուցվում են բացառապես միևնույն կորպորատիվ խմբի մեջ մտնող իրավաբանական անձանց:
Կարգավորվող գործունեություն. Ի՞նչն է համարվում «Կրիպտոակտիվներով ծառայություն»
«Կրիպտոակտիվների մասին» օրենքի 16-րդ հոդվածը սահմանում է կարգավորվող գործունեությունների սպառիչ ցանկը: Հայաստանում հետևյալ ծառայություններից որևէ մեկը մատուցող ցանկացած կազմակերպություն պետք է ունենա ԿԲ լիցենզիա.
| Ծառայություն | Նկարագրություն |
| Առևտրային հարթակի շահագործում | Հարթակի կառավարում, որը նպաստում է կրիպտոակտիվների գնմանը, վաճառքին կամ փոխանակմանը: |
| Կրիպտո-կրիպտո փոխանակում | Մեկ կրիպտոակտիվի փոխանակում մյուսով (ներառյալ ֆիատով փոխանակումները): |
| Պահառություն և կառավարում | Հաճախորդների անունից կրիպտոակտիվների կամ մասնավոր բանալիների (private keys) պահպանում և վերահսկում: |
| Հայտերի կատարում | Հաճախորդների անունից կրիպտոակտիվների վերաբերյալ հայտերի իրականացում: |
| Սեփական առևտուր (Proprietary trading) | Սեփական հաշվին կրիպտոակտիվներով գործարքների իրականացում: |
| Տեղաբաշխում և բաշխում | Թողարկողների անունից կրիպտոակտիվների բաշխում (ներառյալ տոկենների վաճառքը): |
| Հայտերի փոխանցում | Հաճախորդների հայտերի ստացում և փոխանցում ծառայություններ մատուցող այլ անձանց: |
| Պորտֆելի կառավարում | Կրիպտոակտիվների պորտֆելների հայեցողական կառավարում: |
| Խորհրդատվական ծառայություններ | Հաճախորդներին կրիպտոակտիվների վերաբերյալ անհատականացված երաշխավորությունների տրամադրում: |
(Նշում. Առանց լիցենզիայի մարքեթինգային նյութերում այնպիսի տերմինների չարտոնված օգտագործումը, ինչպիսիք են՝ «կրիպտո-բորսա» կամ «կրիպտո-բրոքեր», համարվում է կարգավորող օրենսդրության ուղղակի խախտում:)
Դիմե՛ք CASP լիցենզիայի համար
Ռազմավարական տարածաշրջանային հանգույց
ԵՄ կանոնակարգման համեմատ՝ հայկական դաշտն ավելի արդյունավետ է։ Լիցենզավորման ծախսերը ցածր են եվրոպական հաստատված իրավազորությունների համեմատ, ինչն ապահովում է ամուր ռազմավարական դիրք՝ գլոբալ ընդլայնման համար, թեեւ ԵՄ «անձնագրային» իրավունքներ չկան։
Հարեւան Վրաստանն այլ մոտեցում է ցուցաբերում թվային ակտիվների նկատմամբ՝ ցածր հարկեր ու կորպորատիվ գրանցման պարզ ընթացակարգեր, սակայն ծառայություններ մատուցողների համար կանոնակարգային հստակությունն անբավարար է։ Էստոնիան, որ նախկինում ձգում էր ստարտափների ուշադրությունը գրավել թվային կանոններով, այժմ ոլորտն ամբողջովին հաձնել է եվրոպական ֆինանսական կանոնակարգման ճշգրիտ հիմնադրույթների կատարմանն ու ուժեղ կապիտալի բավարարության պահանջներին։
Հաճախ տրվող հարցեր (FAQ)
Գործող ընկերությունները պետք է ենթարկվե՞ն կրիպտոյի կարգավորման նոր կանոններին Հայաստանում
Այո: Մինչ 2027 թ. հունվարի 31-ը անհրաժեշտ է ստանալ պաշտոնական լիցենզիա։ Ժամկետը բաց թողնելն ու առանց լիցենզիայի գործելը հղի է ծանր վարչական, ինչպես նաեւ քրեական պատասխանատվությամբ։
Որո՞նք են նոր կանոնները Հայաստանում 2026 թվականին:
2026 թվականին Հայաստանը ներդրեց թվային ակտիվների վերաբերյալ ավելի հստակ կարգավորումներ՝ կենտրոնանալով կրիպտոծառայություններ մատուցողների լիցենզավորման պահանջների, փողերի լվացման դեմ պայքարի (AML) ավելի խիստ համապատասխանության և սպառողների շահերի պաշտպանության բարելավված միջոցառումների վրա: Կրիպտոարժույթներով զբաղվող բիզնեսներն այժմ պետք է գրանցվեն և հետևեն հաշվետվությունների ներկայացման ավելի խիստ ստանդարտների:
Արդյո՞ք կրիպտոարժույթն օրինական է Հայաստանում:
Այո, կրիպտոարժույթն օրինական է Հայաստանում։ Ֆիզիկական անձինք կարող են գնել, վաճառել և պահել կրիպտոարժույթ, սակայն այն չի ճանաչվում որպես օրինական վճարամիջոց: Դրա օգտագործումը կարգավորվում է, հատկապես բիզնեսի և բորսաների համար, որոնք պետք է հետևեն համապատասխան ֆինանսական և իրավական պահանջներին:
