Հայաստանի իրավական դաշտը կարող է բարդ թվալ, հատկապես երբ խոսքը վերաբերում է Հայաստանի դատական համակարգին և դատավարությունների տարբեր տեսակների հետ կապված մարտահրավերներին։ Քանի որ ցանկացած բիզնեսի նպատակն ու խնդիրը խիստ մրցակցային պայմաններում բարգավաճելն ու գոյատևելն է, դատական վարույթների իմացությունը դառնում է առաջնային:
Այս ուղեցույցը տրամադրում է Հայաստանում դատավարության հիմնական տեսակների մասնագիտական վերլուծություն։ Անկախ նրանից՝ դուք օտարերկրյա ներդրող եք, տեղացի ձեռնարկատեր, թե որևէ իրավական վեճով անհանգստացած անհատ, իրավական ճիշտ ուղի (քաղաքացիական, քրեական կամ վարչական) ընտրելը ցանկացած վեճի ամենակարևոր և վճռորոշ որոշումն է:
Ի՞նչ է դատավարությունը
Հայաստանի օրենսդրության համատեքստում դատավարությունը ենթադրում է իրավական վեճերի լուծում դատական համակարգի միջոցով: Այն ընդգրկում է իրավական վարույթների լայն շրջանակ, ներառյալ՝ քաղաքացիական, վարչական և քրեական գործերը:
Երբ կողմերը չեն կարողանում փոխընդունելի լուծման հասնել բանակցությունների կամ վեճերի լուծման այլընտրանքային մեթոդների միջոցով, դատավարությունն անհրաժեշտություն է դառնում՝ դատական միջամտություն հայցելու և դատարանից պարտադիր կատարման ենթակա որոշում ստանալու համար:
Դատավարությունը պետական դատական իշխանության պաշտոնական կիրառումն է՝ երկու կամ ավելի կողմերի միջև վեճը լուծելու նպատակով: Ի տարբերություն հաշտարարության կամ արբիտրաժի, որոնք փոխհամաձայնեցված գործընթացներ են, և որտեղ կողմերը պահպանում են զգալի վերահսկողություն, դատավարությունը գործընթաց է, որը կարգավորվում է խիստ դատավարական օրենսգրքերով, իսկ արդյունքները պարտադրվում են անկախ դատարանի կողմից։ Հայաստանում դատավարությունը կարգավորող հիմնական դատավարական շրջանակներն են՝
ՀՀ քաղաքացիական դատավարության օրենսգիրք (կարգավորում է քաղաքացիական և առևտրային վեճերը)
ՀՀ վարչական դատավարության օրենսգիրք (կարգավորում է պետական մարմինների հետ կապված վեճերը)
ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգիրք (կարգավորում է քրեական հանցագործությունների վարույթը)
«Սնանկության մասին» ՀՀ օրենք (կարգավորում է անվճարունակության գործընթացները)
Որևէ իրավիճակում կիրառելի օրենսգրքի ընտրության հարցը չի կրում զուտ տեխնիկական բնույթ։ Այն որոշում է կիրառելի ժամկետները, ապացուցման տարբերակները, իրավական պաշտպանության հասանելի միջոցները, դատարանի կազմը և այն, թե արդյոք դատական ակտը կարող է ի կատար ածվել արտերկրում, թե ոչ:
Քննարկեք իրավական ռազմավարությունը մեր փորձառու իրավաբանների:
Դատավարություն ընդդեմ Վեճերի լուծման այլընտրանքային եղանակների (ՎԼԱԵ)
Հաճախորդների շրջանում հաճախ հանդիպող թյուրիմացություն է առաջացնում դատավարության և վեճերի լուծման այլընտրանքային եղանակների (ՎԼԱԵ) միջև տարբերությունները: Ստորև բերված աղյուսակն ամփոփում է առկա հիմնական տարբերությունները.
| Հատկանիշ | Դատավարություն | Հաշտարարություն (ՎԼԱԵ) | Արբիտրաժ (ՎԼԱԵ) |
| Հարթակ | Պետական դատարան | Մասնավոր, չեզոք միջնորդ (հաշտարար) | Մասնավոր արբիտրաժային տրիբունալ |
| Արդյունք | Դատավորի կողմից պարտադրված վճիռ | Կողմերի կամավոր համաձայնություն | Արբիտրների կողմից կայացված պարտադիր վճիռ |
| Գաղտնիություն | Հրապարակային գործընթաց | Լիովին գաղտնի | Որպես կանոն՝ գաղտնի |
| Արագություն | Ամիսներից մինչև տարիներ | Շաբաթներից մինչև ամիսներ | Ամիսներից մինչև մեկ տարուց ավելի |
| Արժեք | Ավելի ցածր պետտուրքեր, բայց կարող է տևական լինել | Հաճախ ընդհանուր առմամբ ավելի ցածր | Ավելի բարձր կանխավճար, հաճախ՝ ավելի արագ |
| Կատարելիություն | Ուղղակիորեն կատարման ենթակա ներպետական մակարդակում | Պահանջում է դատական հարկադիր կատարում | Կատարման ենթակա է Նյու Յորքի կոնվենցիայի համաձայն |
| Բողոքարկում | Այո (Վերաքննիչ, Վճռաբեկ դատարաններ) | Պաշտոնական բողոքարկում չկա | Վիճարկման խիստ սահմանափակ հիմքեր |
| Պարտադիր նախապայման | Երբեմն (օրինակ՝ վարչական գործերով) | Ոչ | Միայն պայմանագրով նախատեսված լինելու դեպքում |
Հայաստանի դատական համակարգը
Հայաստանի դատական համակարգը, ՀՀ տարածքում արդարադատություն իրականացնող պետական իշխանության մասնագիտացված մարմինների համակարգ է։ Հայաստանն ունի կառուցվածքային և հիերարխիավորված դատական համակարգ, որը բաղկացած է ընդհանուր իրավասության դատարանների եռաստիճան համակարգից։ Դրանք ներառում են.
Առաջին ատյանի դատարաններ
Ծառայում են որպես առաջնային օղակ, որտեղ սկզբնապես ներկայացվում և քննվում են դատական գործերը: Այս դատարաններն ունեն ընդհանուր իրավասություն քաղաքացիական, ընտանեկան, քրեական և առևտրային գործերի նկատմամբ, բացառությամբ այն դեպքերի, երբ ստեղծվել է մասնագիտացված դատարան:
Գործնականում Հայաստանում դատավարությունների մեծ մասը (լինի դա պարզ պայմանագրային վեճ, թե խարդախության բարդ մեղադրանք) սկսվում է հենց այստեղից: Առաջին ատյանի դատավորը գնահատում է ապացույցները, լսում վկաներին և գործի ըստ էության վերաբերյալ կայացնում առարկայական որոշում:
Վերաքննիչ դատարան
Եթե կողմը դժգոհ է առաջին ատյանի դատարանի որոշումից, նա կարող է հարցը տեղափոխել Վերաքննիչ դատարան, որը վերանայում է գործը՝ իրավունքի կիրառման կամ դատավարական հնարավոր սխալների տեսանկյունից:
Սա վճռորոշ փուլ է հայաստանյան դատավարությունում։ Վերաքննիչ դատարանն ինքնաբերաբար չի վերաքննում բոլոր ապացույցները: Փոխարենը, այն հիմնականում ստուգում է, թե արդյոք ստորադաս դատարանը ճիշտ է կիրառել օրենքը, արդյոք պահպանվել է դատավարական արդարությունը, և արդյոք փաստական հետևությունները պատշաճ կերպով հիմնավորված են եղել գործում առկա ապացույցներով:
Գործնական նշում՝ Բողոքարկման հիմքերը
Բողոքարկող կողմերը պետք է մատնանշեն կոնկրետ իրավական սխալները, այլ ոչ թե պարզապես համաձայն չլինեն ելքի հետ:
Օրինակ՝ Եթե առաջին ատյանի դատարանը մերժել է առևտրային հայցը՝ հայցվորի ոչ պատշաճ լինելու հիմքով, բայց հայցվորը կարող է ապացուցել, որ կիրառելի կորպորատիվ իրավունքը սխալ է մեկնաբանվել, դա բողոքարկման վավեր հիմք է:
Առաջին ատյանի դատարանի կողմից արդեն իսկ լուծված փաստական վեճերը հազվադեպ են բեկանվում, բացառությամբ այն դեպքերի, երբ եզրահանգումն ակնհայտորեն անտրամաբանական է եղել կամ հիմնվել է անթույլատրելի ապացույցների վրա:
Վճռաբեկ դատարան
Վերջին ատյանը՝ Վճռաբեկ դատարանը, ծառայում է որպես բարձրագույն դատական մարմին, որի հիմնական խնդիրն է ապահովել օրենքի միատեսակ, հետևողական և ճիշտ կիրառումը ստորադաս դատարանների կողմից: Այն պարզապես երկրորդ վերաքննիչ դատարան չէ: Կողմերը չեն կարող վերստին ներկայացնել իրենց փաստարկները. նրանք պետք է ապացուցեն, որ ստորադաս դատարանները թույլ են տվել նյութական կամ դատավարական իրավունքի այնպիսի հիմնարար խախտում, որն էական ազդեցություն ունի իրավական որոշակիության կամ միատեսակության վրա:
Հետևաբար, վճռաբեկ վարույթը մեծամասամբ նույնքան իրավական քաղաքականության խնդիր է, որքան անհատական վեճի լուծման հարց: Երբ Վճռաբեկ դատարանը որոշում է կայացնում, այն ստեղծում է նախադեպ, որը պարտադիր է բոլոր ստորադաս դատարանների համար ապագա գործերում: Սա Վճռաբեկ դատարանի որոշումներին տալիս է ռազմավարական մեծ նշանակություն Հայաստանում գործող բիզնեսների համար, հատկապես այնպիսի նոր զարգացող ոլորտներում, ինչպիսիք են թվային ակտիվների կարգավորումը, մտավոր սեփականության իրավունքների պաշտպանությունը և անդրսահմանային առևտրային գործարքները:
| Դատարանի ատյան | Հիմնական գործառույթ | Ով կարող է դիմել | Վերանայման շրջանակ |
| Առաջին ատյան | Գործի ըստ էության ամբողջական քննություն | Հայցվոր / Պատասխանող | Բոլոր փաստերը և իրավունքը |
| Վերաքննիչ դատարան | Իրավական և դատավարական սխալների վերանայում | Առաջին ատյանում պարտված կողմը | Իրավունք + դատավարական արդարություն |
| Վճռաբեկ դատարան | Օրենքի միատեսակ կիրառության ապահովում | Վճռաբեկ բողոքի հիմքեր ունեցող կողմը | Բացառապես իրավունք. նոր փաստեր չեն քննվում |
Մասնագիտացված դատարաններ
Ի լրումն ընդհանուր իրավասության դատարանների, Հայաստանում ստեղծվել են նաև մասնագիտացված դատարաններ՝ որոշակի տեսակի դատավարական գործերն առավել արդյունավետ քննելու համար: Այս դատարանները ներառում են.
Սնանկության դատարան — նախատեսված է անվճարունակության, պարտքերի վերակառուցման և անվճարունակ սուբյեկտների դեմ պարտատերերի պահանջների հետ կապված հարցերի լուծման համար:
Վարչական դատարան — զբաղվում է պետական մարմինների գործողությունների և իրավական ակտերի հետ կապված վեճերով, ներառյալ հարկային վեճերը, թույլտվությունների մերժումները և վարչական ներգործության միջոցների կիրառումը:
Այս մասնագիտացումը նպատակ ունի ապահովել փորձագիտական մոտեցում և արագացնել բարդ գործերի լուծումը, որոնք պահանջում են հատուկ իրավական գիտելիքներ: Գործնական տեսանկյունից, մասնագիտացված դատարանում հանդես գալը պահանջում է տեղեկացվածություն ոչ միայն դատավարական կանոններից, այլև նյութական իրավունքի այն բազայից, որն այդ դատարանը պարբերաբար կիրառում է:
Թվային արդարադատության դերը Հայաստանում
Հայաստանը զգալի քայլեր է ձեռնարկել իր դատական ենթակառուցվածքների արդիականացման ուղղությամբ: Էլեկտրոնային արդարադատության (e-justice) համակարգի ներդրումը հատկապես պարզեցրել է քաղաքացիական գործերի էլեկտրոնային հարուցման, քննության, լուծման և բողոքարկման գործընթացները:
Թվային արդարադատության պաշտոնական պորտալի միջոցով կողմերը կարող են ներկայացնել հայցեր, վճարել պետական տուրքեր, ներկայացնել ապացույցներ և հետևել գործի ընթացքին՝ առանց դատարան այցելելու: Այս համակարգը զգալիորեն կրճատել է դատավարական ուշացումները, բարելավել թափանցիկությունը և Հայաստանի դատական համակարգն ավելի հասանելի դարձրել արտասահմանյան անձանց և ներդրողների համար:
Էլեկտրոնային եղանակով փաստաթղթերի ներկայացումն այժմ ընդունվում է քաղաքացիական և առևտրային գործերի մեծ մասի համար առաջին ատյանի դատարաններում, և համակարգն ինտեգրված է նոտարական ակտերի և պետական ռեգիստրի հետ։ Իրավաբանների համար սա նշանակում է, որ փաստաթղթերի վավերացման և ներկայացման ժամկետները կրճատվել են, ինչը կարող է էականորեն ազդել դատավարական ռազմավարության վրա:
Հայաստանում դատավարության տեսակների համապարփակ ուղեցույց
Իրավական վեճի բախվելը կարող է բարդ և ճնշող լինել, հատկապես, եթե դուք ծանոթ չեք տեղական իրավական դաշտին: Անկախ նրանից՝ դուք օտարերկրյա ներդրող եք, տեղական բիզնեսի սեփականատեր, թե արդարություն փնտրող անհատ, Հայաստանում դատավարության տեսակների ըմբռնումը ձեր իրավունքների և ակտիվների պաշտպանության առաջին քայլն է:
Հայաստանի իրավական համակարգը դատական գործերը բաժանում է երեք հիմնական կատեգորիաների՝ քաղաքացիական, քրեական և վարչական։ Յուրաքանչյուր ճյուղ ունի իր առանձին դատարանները, ապացուցման ուրույն չափանիշներն ու խիստ դատավարական կանոնները:
Քաղաքացիական դատավարությունը Հայաստանում
Քաղաքացիական դատավարությունը վերաբերում է անհատների կամ իրավաբանական անձանց միջև նրանց մասնավոր իրավունքների և պարտականությունների շուրջ ծագած իրավական վեճերին: ՀՀ-ն և համայնքները նույնպես կարող են հանդես գալ որպես կողմեր: Այս տեսակի դատական գործերը կարող են առնչվել այնպիսի հարցերի, ինչպիսիք են պայմանագրերի խախտումները, գույքային վեճերը, անձնական վնասի փոխհատուցման պահանջները, ընտանեկան հարցերը և բազմաթիվ այլ վեճեր:
Քաղաքացիական դատավարությունը Հայաստանում դատական գործերի ամենալայն կատեգորիան է: Այն ընդգրկում է ցանկացած իրավական վեճ, որը քրեական չէ (այսինքն՝ չի հետապնդվում պետության կողմից) և բացառապես վարչական չէ (այսինքն՝ հիմնականում չի վերաբերում հանրային իշխանության իրականացմանը): Գործնականում բիզնես վեճերի, գույքային հակամարտությունների և անձնական ընտանեկան հարցերի մեծ մասը գտնվում է քաղաքացիական դատավարության լայն տիրույթում:
Առևտրային և պայմանագրային վեճեր
Պայմանագրային տարաձայնությունները հայաստանյան առևտրային վեճերի ողնաշարն են: Դրանք առաջանում են, երբ կողմերից մեկը չի կատարում պարտադիր ուժ ունեցող համաձայնագրի պայմանները՝ լինի դա մատակարարման ուշացման, չվճարման կամ թերի աշխատանքի պատճառով:
Օրինակ. Պատկերացրեք Երևանում գործող անշարժ գույքի կառուցապատողի, որի կապալառուն լքել է շինհրապարակը: Կառուցապատողը կարող է քաղաքացիական հայց ներկայացնել Հայաստանում՝ պահանջելով պայմանագրի խախտման հետևանքով կրած վնասների փոխհատուցում, բաց թողնված օգուտի վերականգնում և կանխավճարների վերադարձ:
Կարևոր դիտարկում. Հայաստանի դատարանները խստորեն պահանջում են ֆինանսական վնասի փաստագրված, չափելի ապացույցներ: Ենթադրյալ պահանջները հազվադեպ են հաջողություն ունենում:
Գույքային և անշարժ գույքի հետ կապված վեճեր
Հայաստանի անշարժ գույքի արագ զարգացող շուկայի պայմաններում գույքային վեճերը չափազանց տարածված են։ Այս գործերը վերաբերում են սեփականության իրավունքի, սահմանների, ժառանգված գույքի և սեփականության իրավունքի թերությունների շուրջ ծագած տարաձայնություններին:
Օրինակ. Եթե քույրերն ու եղբայրները ժառանգում են ընտանեկան տունը և չեն կարողանում համաձայնության գալ՝ վաճառել այն, թե պահել, նրանք կարող են դիմել դատարան: Հատկանշական է, որ Հայաստանի դատարանները հիմնականում նախընտրում են դրամական փոխհատուցման լուծումները (բաժնեմասի գնում), քան բնակելի գույքի հարկադիր ֆիզիկական բաժանումը (առանձնացումը):
Աշխատանքային վեճերը Հայաստանում
Թեև աշխատանքային վեճերը հին ուղեցույցներում մանրամասն չեն ներկայացվել, դրանք Հայաստանում քաղաքացիական դատավարության չափազանց կարևոր և հաճախ հանդիպող ոլորտ են:
Աշխատողներն ու գործատուները հաճախ վիճարկում են ապօրինի ազատումները, չվճարված աշխատավարձերը, արձակման նպաստները և աշխատավայրում խտրականությունը: Հայաստանի աշխատանքային օրենսդրությունը խիստ պաշտպանում է աշխատողների իրավունքները, ինչը բիզնեսի համար կենսական է դարձնում ՄՌ (HR) և համապատասխանության (compliance) փաստաթղթերի մանրակրկիտ պահպանումը՝ հնարավոր հայցերից պաշտպանվելու համար:
Ընտանեկան իրավունք և գույքի բաժանում
Ընտանեկան վարույթները ներառում են ամուսնալուծությունը, երեխայի խնամակալությունը, ալիմենտը և ամուսնական գույքի բաժանումը: Հայաստանի ընտանեկան իրավունքում վճռորոշ կանոն է ամուսնական համատեղ սեփականության կանխավարկածը։ Ամուսնության ընթացքում ձեռք բերված ցանկացած գույք համարվում է համատեղ սեփականություն (50/50 հարաբերակցությամբ), եթե ամուսնական պայմանագրով այլ բան նախատեսված չէ:
Օրինակ. Եթե ամուսիններից մեկն ամուսնության ընթացքում շահութաբեր բիզնես է հիմնում՝ օգտագործելով համատեղ միջոցները, մյուս ամուսինը կարող է օրինական կերպով պահանջել բիզնեսի արժեքի մինչև 50%-ը ամուսնալուծության ժամանակ:
Անձնական վնասի և դելիքտային (վնասի հատուցման) պահանջներ
Եթե դուք վնաս եք կրել մեկ այլ անձի անփութության պատճառով (օրինակ՝ ավտովթար կամ բժշկական սխալ), կարող եք ներկայացնել վնասի հատուցման հայց: Դուք պետք է ապացուցեք, որ պատասխանողի հակաօրինական արարքն ուղղակիորեն հանգեցրել է ձեր փաստագրված ֆինանսական և ֆիզիկական վնասին։
Թեև Հայաստանի դատարանները բավարարում են ոչ նյութական (բարոյական) վնասի հատուցման պահանջները, նրանք հիմնականում պահպանողական են հատուցվող գումարների չափերի հարցում:
Քաղաքացիական դատավարության գործընթացը
Քաղաքացիական գործերով ապացուցման ստանդարտը «հավանականությունների գերակշռությունն» է: Սա նշանակում է, որ դուք պարզապես պետք է ապացուցեք, որ իրադարձությունների ձեր վարկածն ավելի շատ հավանական է, որ ճշմարիտ է, քան՝ ոչ:
Հիմնական դատավարական քայլերը.
Հայցային վաղեմություն. Որպես կանոն, քաղաքացիական հայց ներկայացնելու համար դուք ունեք երեք տարի այն օրվանից, երբ իմացել եք (կամ պետք է իմանայիք) ձեր իրավունքի խախտման մասին:
Հայցի ներկայացում. Դուք պետք է դատարան ներկայացնեք պաշտոնական հայցադիմում, վճարեք հայցագնից հաշվարկվող պետական տուրք և տրամադրեք գրավոր ապացույցներ:
Դատական ակտի կայացում և հարկադիր կատարում. Եթե դուք շահում եք գործը, իսկ պարտվող կողմը հրաժարվում է վճարել, վճիռն ի կատար է ածվում Դատական ակտերի հարկադիր կատարումն ապահովող ծառայության (ԴԱՀԿ) միջոցով:
Անհրաժեշտ է օգնությո՞ւն քաղաքացիական հայցը գնահատելու հարցում:
Քրեական դատավարություն
Ի տարբերություն քաղաքացիական գործերի, քրեական դատավարության դեպքում պետությունը (դատախազության միջոցով) օրենքը խախտելու համար մեղադրանք է առաջադրում անձին կամ ընկերությանը: Այստեղ ռիսկերն ամենաբարձրն են, ինչը պոտենցիալ կարող է հանգեցնել ազատազրկման, խոշոր տուգանքների կամ գույքի բռնագրավման:
Տնտեսական, ֆինանսական և կիբերհանցագործություններ
Կորպորատիվ հաճախորդների համար քրեական ռիսկն ամենից հաճախ ներառում է «սպիտակ օձիքավորների» հանցագործություններ: Տարածված մեղադրանքները ներառում են.
Հարկերից խուսափում. Կորպորատիվ եկամուտների պարբերաբար թաքցնում:
Խարդախություն և յուրացում. Ընկերության միջոցների ապօրինի յուրացում:
Կիբերհանցագործություն. Տվյալների գողություն, առցանց խարդախություն կամ համակարգեր մուտք գործելու չարտոնված հասանելիություն:
Ռազմավարական խորհուրդ. Հայաստանում հազվադեպ չէ, երբ բիզնեսի շուրջ սուր քաղաքացիական վեճը վերածվում է քրեական բողոքի (օրինակ՝ նախկին բիզնես գործընկերոջը խարդախության մեջ մեղադրելը): Փորձառու պաշտպանի վաղաժամ ներգրավումը հաճախ կարող է կանխել քաղաքացիական վեճի վերածումը քրեական դատվածության:
Կոռուպցիա և պաշտոնեական հանցագործություններ
Հայաստանն ակտիվորեն խթանել է իր հակակոռուպցիոն նախաձեռնությունները: Կաշառակերության, պաշտոնեական դիրքի չարաշահման և պետական միջոցների յուրացման գործերով քրեական հետապնդումները կտրուկ աճել են: Այս գործերը պահանջում են խիստ ռազմավարական պաշտպանություն, քանի որ դրանք հանգեցնում են վիթխարի հեղինակային վնասի՝ զուգորդված ծանր իրավական պատիժներով:
Ապացուցման բեռը. «Ողջամիտ կասկածից վեր»
Քաղաքացիներին պաշտպանելու նպատակով, քրեական դատարանում ապացուցման ստանդարտը շատ ավելի բարձր է, քան քաղաքացիականում։ Մեղադրող կողմը պետք է ապացուցի մեղադրյալի մեղքը՝ ողջամիտ կասկածից վեր: Ավելին, ՀՀ Սահմանադրության համաձայն, անձը համարվում է անմեղ, քանի դեռ նրա մեղքն ապացուցված չէ, և միայն խոստովանությունը երբեք բավարար չէ մեղադրական դատավճիռ կայացնելու համար՝ առանց դա հաստատող հիմնավոր ապացույցների։
Վարչական դատավարություն
Վարչական դատավարությունն առաջանում է, երբ մասնավոր անձը կամ բիզնեսը վիճարկում է Հայաստանի պետական կառավարման կամ տեղական ինքնակառավարման մարմնի, կամ պետական գերատեսչության կայացրած որոշումը: Այս գործերը քննվում են բացառապես Վարչական դատարանի կողմից:
Տարածված վարչական վեճեր
Հարկային և մաքսային վեճեր. Անարդար հարկային պարտավորությունների առաջադրման բողոքարկում, ԱԱՀ-ի վերադարձի մերժման վիճարկում կամ անհիմն մաքսատուրքերի դեմ պայքար:
Լիցենզավորման և կարգավորող մարմինների բողոքարկումներ. Բիզնեսի լիցենզիայի կասեցման կամ ուժը կորցրած ճանաչելու վիճարկում (խիստ արդիական է խաղային, բանկային, հեռահաղորդակցության և դեղագործական ոլորտների համար):
Քաղաքաշինություն. Մերժված շինարարության թույլտվության վիճարկում կամ գոտիավորման այնպիսի որոշման բողոքարկում, որը բացասաբար է ազդում ձեր գույքի վրա:
Պետական գնումներ. Պետական մրցույթից կամ պայմանագրից անհիմն բացառման (սև ցուցակում հայտնվելու) բողոքարկում:
Վարչական վարույթի և դատավարության ժամկետներ
Վարչական արդարադատությունը Հայաստանում անհավանական արագընթաց է: Եթե բաց եք թողնում ժամկետը, դուք անվերադարձ կորցնում եք պետական մարմնի որոշումը վիճարկելու ձեր իրավունքը:
Ժամկետները. Վճռորոշ գործոն վարչական դատավարությունում
| Վարչական որոշման տեսակ | Վերադասության կարգով բողոքարկման ժամկետ | Վարչական դատարան դիմելու ժամկետ |
| Ընդհանուր վարչական ակտեր | Փոփոխական (սովորաբար 1 ամիս) | 1–3 ամիս՝ վերադասության կարգով բողոքարկման ավարտից հետո |
| Հարկային ակտեր և տուգանքներ | 30 օր (վերադաս մարմնին) | 3 ամիս՝ վերադասի որոշումից հետո |
| Լիցենզիայի ուժը կորցրած ճանաչում | Խորհուրդ է տրվում անհապաղ գործել | 1 ամիս (հնարավոր են հրատապ հայցեր) |
| Պետական գնումների որոշումներ | 3 աշխատանքային օր՝ միջանկյալ վերանայման համար | Ինչպես նախատեսված է գնումների մասին օրենքով |
Նախազգուշացում. Ժամկետները խստորեն պահպանվում են
Հայաստանի վարչական դատարանները ժամկետները վերականգնելու լայն հայեցողություն չունեն: Ժամկետանց հայցադիմումը որպես կանոն վերադարձվում է՝ առանց ըստ էության քննության: Եթե դուք ստացել եք անբարենպաստ վարչական ակտ, պետք է անմիջապես դիմեք իրավաբանական խորհրդատվության, նույնիսկ եթե ձեր բողոքարկման ամբողջ ծավալը դեռ պարզ չէ:
Մի՛ սպասեք իրավաբանական խորհրդատվություն ստանալու համար, եթե ՀՀ պետական գերատեսչությունից ստացել եք ձեզ համար անբարենպաստ որոշում: Ժամանակի հաշվարկն անմիջապես սկսվում է:
Համագործակցեք MB Legal-ի հետ
MB Legal-ում մեր մասնագիտացված թիմերը պատրաստ են զբաղվել բարդ քաղաքացիական, քրեական և վարչական վեճերով: Մենք տրամադրում ենք հստակ, գործնական խորհրդատվություն՝ օգնելու ձեզ պաշտպանել ձեր ակտիվները, ապահովել ձեր պայմանագրերի կատարումը և պաշտպանել ձեր իրավունքները Հայաստանի դատարաններում:
MB Legal-ում փորձառու փաստաբանների մեր թիմը նվիրված է որակյալ իրավաբանական ծառայությունների և ուղղորդման տրամադրմանը տարբեր ոլորտների հաճախորդներին:
Կապվեք մեզ հետ այսօր՝ ավելին իմանալու, թե ինչպես կարող ենք աջակցել ձեզ Հայաստանում ձեր իրավական հարցերում:
Հաճախ տրվող հարցեր (ՀՏՀ)
Ի՞նչ է դատավարությունը
Դատավարությունը դատական համակարգի միջոցով վեճերի լուծման գործընթացն է, որտեղ դատավորը (իսկ որոշ համակարգերում՝ երդվյալ ատենակալները) կայացնում է վերջնական որոշում:
Ո՞վ է դատավարական փաստաբանը
Դատավարական փաստաբանը ներկայացնում է հաճախորդներին իրավական վեճերում՝ զբաղվելով գործընթացի բոլոր փուլերով՝ սկսած հայցերի ներկայացումից մինչև դատարանում փաստարկներով հանդես գալը:
Ո՞րն է հաշտարարության (մեդիացիայի) և դատավարության միջև տարբերությունը
Հաշտարարությունը կամավոր, արտադատական գործընթաց է, որտեղ չեզոք երրորդ կողմն օգնում է երկու կողմերին համաձայնության գալ, մինչդեռ դատավարությունը ենթադրում է դիմել դատարան, որտեղ դատավորը կամ երդվյալ ատենակալն է որոշում գործի ելքը:
Ո՞րն է հաշտարարության (մեդիացիայի) և դատավարության միջև տարբերությունը
Հաշտարարությունը կամավոր, արտադատական գործընթաց է, որտեղ չեզոք երրորդ կողմն օգնում է երկու կողմերին համաձայնության գալ, մինչդեռ դատավարությունը ենթադրում է դիմել դատարան, որտեղ դատավորն է որոշում գործի ելքը: Հաշտարարության արդյունքները փոխհամաձայնեցված են. դրանք չեն կարող պարտադրվել: Դատավարության արդյունքները պարտադիր են կատարման համար՝ անկախ նրանից, թե կողմերից մեկը համաձայն է դրա հետ, թե ոչ:
Որքա՞ն է տևում դատավարությունը Հայաստանում
Ժամկետները զգալիորեն տարբերվում են՝ կախված դատավարության տեսակից և բարդությունից: Պարտքի բռնագանձման պարզ քաղաքացիական գործերը կարող են լուծվել 3–6 ամսվա ընթացքում: Բարդ առևտրային վեճերը կարող են տևել 1–3 տարի՝ առաջին ատյանի և վերաքննիչ դատարաններում քննվելու համար: Վարչական գործերը նախատեսված են ավելի արագ լուծման համար (սովորաբար 3–6 ամիս առաջին ատյանում), բայց կարող են երկարաձգվել՝ կախված համապատասխան կարգավորող հարցերի բարդությունից: Քրեական գործերի տևողությունն ամենատարբերն է՝ սկսած մի քանի ամսից (ոչ մեծ ծանրության հանցագործություններ) մինչև մի քանի տարի (բարդ ֆինանսական հանցագործություններ):
